„Krawędź czasu” kusi ciekawą formą – steampunkowa okładka, klimatyczne ilustracje i starannie zdobione stronice. Ta elegancka oprawa to jednak nic wobec tego, co kryje się wewnątrz. Najnowsza powieść Krzysztofa Piskorskiego to fascynująca konstrukcja złożona z dynamicznej akcji, nieszablonowych postaci, odurzającego klimatu i szczypty filozoficznej refleksji.

Powieść opowiada o losach Maksyma, który – uciekając przed kłopotami, w które notorycznie się pakuje – zostaje nagle, wraz z czytelnikiem, wciągnięty do dziwnego świata, umiejscowionego w równoległej rzeczywistości, w którym czas zatrzymał się w czasach rewolucji przemysłowej i raczkującego kapitalizmu. Maksymowi przyjdzie nie tylko dowiedzieć się dokąd trafił i znaleźć drogę powrotną, ale również będzie zmuszony odpowiedzieć na pytania o swoje pochodzenie i tożsamość. Bohater z wolna zapada się w dziwny, tajemniczy świat, będący pomieszaniem dawnej techniki i jakiejś formy magii, opartej na kabale i tajemnej wiedzy starożytnych.

Obok tego wątku rozwija się wątek równoległy, w którym ten sam świat poznaje „Franciszek Znajda” – dotknięty amnezją, fizycznie wyczerpany człowiek, znaleziony w miejskim zaułku przez kilku mężczyzn (stanowiących, nawiasem, równie niezwykłe indywidua). Franciszkowi przyjdzie, w sposób już jak najbardziej dosłowny, poszukać swojej tożsamości i przeszłości. Ze strzępków własnych reakcji, myśli i snów zaczyna układać obraz przeszłości i siebie.

Z czasem równolegle prowadzone wątki splatające się w jedną, logiczną i doskonale wykoncypowaną całość. Pozornie banalna i niezbyt oryginalna historia osadzona na granicy światów, jaką wydaje się w pierwszym kontakcie powieść Piskorskiego, z wolna nabiera rozpędu i głębi. Sylwetki postaci zyskują na złożoności, autor z coraz większym rozmachem i starannością kreśli oryginalny obraz świata na krawędzi zagłady, a akcja rwie do przodu, dostarczając sporych emocji.

Na tym jednak nie koniec. Wątki zazębiają się, a poszczególne elementy tej historii okazują się pasować do siebie niczym trybiki w precyzyjnie zaprojektowanym mechanizmie. Powieść, która wciągnęła jako czytadło, z każdą kolejną stroną komplikuje się, zapętla i wciąga do wnętrza filozoficznej i teologicznej zagadki. Na koniec zaś, po błyskotliwej poincie, gdy wszystko staje się jasne, pojawia się – lubiana przez każdego czytelnika i doskonale świadcząca o książce – ochota, aby zacząć lekturę od nowa.

Co przesądza o sile tej powieści? Po trosze pewnie element zaskoczenia. Co prawda Piskorski przyzwyczaił czytelników do poziomu solidnego rzemiosła, a i sama „Krawędź czasu” nie może być zaskoczeniem dla nikogo, kto czytał jego „Zadrę”, ale niepozorne zaproszenie do lektury, zbudowane na sensacyjnej scenie i modnej ostatnio, steampunkowej kreacji świata, usypia nieco czujność. Tymczasem „Krawędź czasu” w ostatecznym rozrachunku okazuje się czymś więcej, niż zwykłym czytadłem osadzonym w stuleciu pary.

Piskorski daje popis znajomości realiów epoki i świetnie oddaje jej klimat. Wrażenie robią obrazy robotniczych dzielnic osnutych tłustym, fabrycznym dymem, wykorzenionych i zagubionych w nowej rzeczywistości ludzi, społeczeństwa w fazie głębokich przemian, wymuszonych przez rewolucję przemysłową i urbanizację. Barwnie ilustruje autor kontrasty między społecznym marginesem a bogaczami, między klasą nowobogackich a arystokracją, Polakami a mniejszościami, między rodzącymi się politycznymi ideologiami a obrońcami ancien régime, między starą hierarchią społeczną i obyczajowością a nowymi realiami.

Element fantastyczny z kolei znacząco poszerza w tym obrazie wachlarz barw i dodaje powieści nowych znaczeń. Napędzany tajemniczą siłą mechan, zagarniający coraz to nowe obszary rzeczywistości, szalony demiurg, stojący za kreacją tego świata, odrobina kabały i legend tworzą nastrój tajemnicy, przełamujący racjonalistyczny paradygmat epoki. Miejsce, do którego trafił Maksym, zawieszone jest w bezczasie, a postacie trwają, lub przynajmniej osuwają się w „moment”, w pewną formę zapętlenia, która jest istotą tej rzeczywistości. To rodzi refleksje o ludzkim życiu i przemijaniu, o czasie, którego upływ tak łatwo wypchnąć poza obszar percepcji i zignorować, do chwili, w której coś, jakiś przełom lub nieszczęście, wyrwie nas z „momentu” i uzmysłowi kruchość życia, w którego trybach tak wygodnie się umościliśmy.

Padają w „Krawędzi czasu” – tak w treści, jak i między wierszami – pytania o ludzką naturę, o granicę miedzy wolną wolą a fatalistycznym odgrywaniem wdrukowanego w nas scenariusza, o role, które odgrywamy, zamykając się w ramach, o celowość życia, jego kierunek, o odwieczne poszukiwanie początku, sensu i tożsamości. Steampunk to tutaj nie tylko kostiumy i sztafaż. Autor bawi się konwencją i kreśli kolejne skojarzenia i tropy. Sprawnie operuje piórem i nie nudzi bez względu na to, czy akcja rwie akurat do przodu, czy też kluczy w gąszczu dygresji, pogłębiając wymowę powieści, malując historyczne i ideowe tło i mnożąc filozoficzne refleksje.

Od czasu „Wieków światła” i „Lodu” nie było mi dane tak intensywnie poczuć klimatu steampunkowego świata. Piskorski gra co prawda w trochę innej lidze niż MacLeod i Dukaj, ale „Krawędź czasu” to jednak nie tylko powieść, którą czyta się z zapartym tchem, ale inspirujące przeżycie, które nie kończy się jeszcze długo po odłożeniu książki na półkę.