Sześćsetna rocznica grunwaldzkiej wiktorii stała się twórczym impulsem dla polskich autorów. Obok kolejnych wznowień „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza na księgarskie półki trafiły nowe, okolicznościowe książki Szczepana Twardocha („Wieczny Grunwald”) oraz Dariusza Domagalskiego („Gniewny pomruk burzy”). Wśród tego grona nie mogło zabraknąć Jacka Komudy, jednego z najpopularniejszych obecnie autorów powieści historycznych w Polsce.

Najciekawsze w „Krzyżackiej zawierusze” Komudy jest to, że otrzymaliśmy książkę o Grunwaldzie bez Grunwaldu. Jeśli ktoś liczył na autorską wizję bitwy, srodze się zawiedzie. Chociaż zwycięstwo nad Zakonem Krzyżackim stale przewija się na kartach powieści, autor czyni z niego jednak tylko punkt wyjściowy dla własnej historii.

O czym opowiada najnowsze dzieło imć pana Jacka? Jeśli wziąć pod uwagę samą oś fabuły dostajemy prostą opowieść o wnuku Zawiszy Czarnego – Bolku z Rożnowa. Młodzian ów posiada cudowną umiejętność wpadania w coraz to większe kłopoty. Jeden wróg to za mało – zawsze można stać się wrogiem publicznym numer jeden w państwie zakonnym. Nie wystarcza krzyżacka niewola, trzeba oddać się w służbę nowego, niewiele lepszego pana. To właśnie w ten sposób Bolko staje się członkiem wyprawy, od której powodzenia zależy los wojny trzynastoletniej. A później tak jak w zwykle u Komudy: zdrada i honor, sława i hańba, walka i śmierć. Akcja mknie wartko do przodu, a czytelnik nie ma czasu na chwilę oddechu. Tylko czy przygodowa otoczka „Krzyżackiej zawieruchy” jest w tej książce najważniejsza?

O czym zatem tak naprawdę opowiada Jacek Komuda? Epoka, o której traktuje powieść, to czas wielkich zmian. Na polach bitewnych Chojnic, Poitiers, Nikipolis, Taboru ginie mit niezwyciężonego rycerstwa, a o sukcesie militarnym decyduje zasobności sakiewki opłacającej najemników. Mija czas mieczy, pojawiają się szable; prymitywna broń palna powoli wypiera łuki i kusze. Kodeks rycerski powoli staje się zbiorem pustych reguł, a obowiązująca staje się zasada „cel uświęca środki”. W tym świecie wygrywają jednostki zdecydowane na wszystko, kto pozostaje wierny starym zasadom, musi zginąć.

Przewartościowaniu ulega również ludzka mentalność. Chociaż to dopiero schyłek średniowiecza, już pojawiają się wady, które w przyszłości zadecydują o losie Rzeczypospolitej szlacheckiej. Coraz mniej myśli się o ojczyźnie, a więcej o własnej kieszeni. Rycerstwo nie przypomina walecznych hufców spod Grunwaldu. Chociaż stawiają się na wezwanie króla, ale ruszyć w bój decydują się tylko wtedy, gdy zostają im przyznane kolejne przywileje. Jednak na polu bitwy nie jest to karny oddział wojskowy, tylko motłoch, który chociaż potrafi zaskoczyć wroga swym męstwem, nie umie zadać decydującego ciosu.

Czym zatem jest „Krzyżacka zawierucha” Jacka Komudy? Barwną opowieścią przygodową czy może tęsknym spojrzeniem za odchodząca epoką, kiedy honor cenniejszy był od złota, a Polska to była wielka rzecz? A może jeszcze czymś innym? Klucz znajduje się w książce, mądrość w głowie czytelnika. Zachęcam do lektury.