„Obłędni rycerze” są trzecią (po „Czarnoksiężnikach z Krainy Osobliwości” oraz „Czarujących obiektach latających”) wydaną w ciągu ostatnich dwóch lat przez Prószyńskiego antologią humoresek pod redakcją Petera Haininga. Poprzednie dwa zbiory dały już czytelnikom pojęcie o tym, czego należy się spodziewać po wyborach brytyjskiego redaktora. Niemniej jednak „Obłędni rycerze” potrafią zaskoczyć – i to nawet z kilku powodów.

Pierwsza niespodzianka dotyczy treści antologii, a raczej oczekiwań, które wzbudza jej tytuł. Już „Czarujące obiekty latające” pokazały, że Haining dosyć swobodnie podchodzi do nadawania tytułów swoim zbiorom. Jednakże „Obłędni rycerze” nie mają w zasadzie nic wspólnego z inspiracjami Don Kichotem, albo choćby z historiami i szlachetnych, choć nieco niezrównoważonych bohaterach. W rzeczywistości opowiadania zawarte w antologii dzielą się na trzy kategorie, orbitujące wokół absurdu, alternatywnych historii oraz grozy. W tekstach tych główną rolę przeważnie odgrywają nie postaci, ale pomysł lub świat przedstawiony. Można wręcz stwierdzić, że pierwszą humoreską w „Obłędnych rycerzach” jest sam ich tytuł, sprowadzający czytelnika na manowce, w konfrontacji z treścią zaskakujący i niespodziewany.

Kluczem do antologii Haininga jest przede wszystkim różnorodność w doborze tekstów. Pod tym względem „Obłędni rycerze” nie stanowią odmiany i w zbiorze w związku z tym znajdują się utwory z różnych konwencji literackich, nie ograniczające się tylko i wyłącznie do fantastyki, choć w zasadzie we wszystkich znajdzie się przynajmniej jakiś drobny element nadprzyrodzony czy nierzeczywisty. Warto zauważyć, że Haining czerpie z całości tradycji literackiej i w związku z tym oprócz Pratchetta, Dicka czy Bradbury’ego trafiają się teksty autorów takich jak Mark Twain, Woody Allen czy A.A. Milne. Te nazwiska to dodatkowa zachęta, bo któż by nie chciał zobaczyć jak radzi sobie twórca Kubusia Puchatka w humorystycznym tekście dla dorosłego czytelnika. Zapewniam, że znani z czego innego autorzy nie raz zaskoczą w humoreskach. Gdy dołożyć do tego szereg autorów w zasadzie w naszym kraju nieznanych, okazuje się, że „Obłędni rycerze” oferują czytelnikowi naprawdę interesujący przekrój literacki.

Różnorodność stylów i konwencji powoduje również zróżnicowanie humoru. Przy recenzjach wcześniejszych tomów pisałem, że idea humoresek Haininga nie ogranicza się wyłącznie do powodowania wybuchów śmiechu, ale także (a właściwie: przede wszystkim) do prezentowania absurdalnych pomysłów i nietypowego zestawienia elementów. Stąd też nie należy oczekiwać, że podczas lektury popłaczemy się ze śmiechu; raczej należy spodziewać się zachwytu nad pomysłem czy szczegółami. Należy również wziąć pod uwagę, iż poczucie humoru różni się w zależności od osoby, dlatego też zróżnicowanie zapewnia, że każdemu przypadnie kilka tekstów do śmiechu. Z mojego punktu widzenia w „Obłędnych rycerzach” trafiło się więcej zabawnych opowiadań niż to miało miejsce na przykład w „Czarujących obiektach latających”, ale nie oznacza to, że podobne odczucia będą mieli inni czytelnicy.

Opowiadania z antologii potrafią zarówno zaskoczyć, jak i rozśmieszyć, a dodatkowo lektura „Obłędnych rycerzy” ma walory poznawcze. Nie jest to najlepsza z antologii na naszym rynku, ale z pewnością jest warta uwagi; szczególnie czytelników, którzy mają już niejakie rozeznanie w literaturze (nie tylko fantastycznej) i będą potrafili docenić różnorodność, a także skonfrontować „normalną” twórczość autorów z zamieszczonymi w antologii tekstami.