Jakub Małecki zadebiutował stosunkowo niedawno, ale w tym krótkim czasie zdążył sobie wyrobić pewną markę i uznanie, łącząc elementy horroru z silną grą na emocjach czytelnika. Po dwóch powieściach – „Błędach” i „Przemytniku cudu” – przyszła pora na pierwszy zbiór opowiadań noszący tytuł „Zaksięgowani”; zawierający teksty zarówno już publikowane, jak i premierowe (ze zdecydowaną przewagą tych drugich).

Co prawda z powyższym przyporządkowaniem należy uważać – „Błędy”, choć uważane za powieść, były zbiorem powiązanych opowiadań i tytułowej mikropowieści; „Zaksięgowani” natomiast są spięci fabularną klamrą, odwołującą się m.in. do tytułu książki. Również w niektórych utworach pojawiają się elementy jawnie sugerujące, że opowiadania były pisane z myślą o wkomponowaniu ich w większą całość. Nie nazwałbym konstrukcji zbioru powieścią mozaikową, ale jest to próba stworzenia pewnej wartości dodanej, nie wynikającej z samych tekstów; próba nadania im dodatkowego wydźwięku.

W prozie Małeckiego, na co zresztą zwracałem uwagę w recenzjach poprzednich jego książek, można wyłapać pewne wspólne cechy. O ile jednak w przypadku „Przemytnika cudu” krytykowałem zbytnie podobieństwo do wcześniejszej książki, o tyle w „Zaksięgowanych” ta tendencja jest słabsza; choć cały czas obecna. Szczególnie dotyczy to skłonności do tworzenia fantasmagorycznych postaci i surrealistycznych scen, które nie zawsze wynikają prosto z założeń fabularnych i logiki świata przedstawionego, a raczej stanowią personifikację ludzkich demonów. W „Zaksięgowanych”, jeśli już takie elementy występują, zwykle są znacznie bardziej stonowane. Rzecz jasna zdarzają się również i wyjątki, jak na przykład w opowiadaniu „Pocałunek Białego Chłopca”.

Drugim motywem często pojawiającym się w tekstach Małeckiego, zapewne częściowo wynikającym z prywatnych doświadczeń autora, są bohaterowie pracujący w korporacjach i instytucjach finansowych, uzależnieni od wyników sprzedaży. Już sam opis ich pracy przyprawia o ciarki na plecach, a przecież nie to stanowi sedno grozy wykreowanej przez autora; choć często staje się przyczynkiem do fantastycznych wydarzeń.

Te dwa wyraźne wątki, czy też cechy twórczości Małeckiego, nie stanowią jednakże kwintesencji „Zaksięgowanych”. Pisarz pochodzący z Wielkopolski porusza w swych opowiadaniach znacznie szersze spektrum tematów.

Większość tekstów Małeckiego dzieje się tu i teraz, czyli we współczesnej Polsce¹⁾. Stąd też problematyka, jaka jest w nich poruszana, jest bliska czytelnikowi. Przede wszystkim autor opisuje problemy z codziennego życia, historie zwykłych ludzi dotkniętych tragedią. To one są osią opowiadań i punktem wyjścia do snucia fantastycznych wizji. Małecki stawia na przekazywanie emocji, próbuje – często udanie – wzbudzić w czytelniku empatię wobec bohaterów; elementy nadprzyrodzone mają na celu uwypuklenie cech, zdarzeń i emocji, jakie towarzyszą postaciom. Jednakże nie mogę oprzeć się wrażeniu, że Małeckiemu są one coraz mniej potrzebne. Operuje on słowem na tyle sprawnie i potrafi w kilku pozornie prostych zdaniach zawrzeć taki ładunek emocjonalny, że dodatkowe podkreślenie nie jest konieczne. Podobnie jak w przypadku Orbitowskiego, mam nieodparte wrażenie, że autor „Zaksięgowanych” powinien (co zresztą – jak wcześniej zauważyłem – czyni) coraz oszczędniej korzystać z fantastyki w tych tekstach, dla których nie jest ona podstawą, fundamentem. W mojej ocenie najlepsze w zbiorze są opowiadania najbardziej obyczajowe, a najmniej fantastyczne – jak chociażby „Za godzinę powinna tu być”.

Przywołałem powyżej prozę Łukasza Orbitowskiego nie bez przyczyny; dla mnie Orbitowski i Małecki tworzą dosyć podobne teksty... albo inaczej, z polskich pisarzy grozy i horroru ci dwaj pisarze tworzą jakby w jednym duchu. Różni ich trochę styl i rozłożenie akcentów, ale więcej jest podobieństw. Po lekturze „Zaksięgowanych” mam wrażenie, że Małecki jeszcze nie zawsze literacko może rywalizować z autorem „Tracę ciepło”, ale jego teksty w większym stopniu opierają się na emocjach, co czasem – szczególnie w porównaniu z prozą Orbitowskiego – odbija się jeszcze na fabule, pomyśle leżącym u podstaw tekstu. W omawianym tu zbiorze opowiadań widać jednakże coraz odważniejsze próby tworzenia bardziej złożonych konstrukcji, chęć sięgania po coraz bardziej zróżnicowaną tematykę.

„Zaksięgowani” są w mojej ocenie najlepszą jak do tej pory książką Małeckiego. W tej recenzji nie obyło się bez słów krytyki, bo i nie wszystkie zamieszczone w zbiorze opowiadania jednakowo przypadły mi do gustu, chociaż zdecydowanie przeważają teksy przynajmniej dobre; tylko w przypadku dwóch z nich mógłbym powiedzieć, że mi się nie spodobały. Surowa ocena książki świadczy jednak przede wszystkim o tym, że cały czas widać w prozie Małeckiego możliwości rozwoju; talent, który zresztą z książki na książkę coraz lepiej wykorzystuje. „Zaksięgowani” są moim zdaniem krokiem – i to dużym – we właściwym kierunku. Czekam na następne.

---

¹⁾ Zdarzają się również wyjątki, jak choćby opowiadanie science fiction „Śmierć szklanego Kazimierza”, klasyczne w pomyśle „Oszronione palce magików” czy znane z „Nowe idzie” opowiadanie „Każdy umiera za siebie” o rosyjskich marynarzach tonących na Kursku.