W pierwszym tomie „Opowieści sieroty” Catherynne M. Valente zaprezentowała dwie szkatułkowe historie, subtelnie ze sobą powiązane. Niewiele się jednak czytelnik dowiedział o narratorce; dziewczynce mieszkającej w ogrodzie z wytatuowanymi na powiekach opowieściami. W „W miastach monet i korzeni” autorka przedstawia dwie kolejne historie, które – zresztą zgodnie z oczekiwaniami – stanowią w rzeczywistości jedną, bardzo skomplikowaną opowieść, rozciągniętą w czasie i przestrzeni. Po drugim tomie „Opowieści sieroty” nie należy spodziewać się więc odmiany¹⁾. Zresztą nie ma takiej potrzeby, „W ogrodzie nocy” była powieścią świetną, zarówno pod względem językowym, jak i fabularnym. Stąd też mamy do czynienia z tym rzadkim przypadkiem, kiedy po kontynuacji oczekuje się przede wszystkim utrzymania wszelkich walorów, bez konieczności dodawania nowych elementów. Inna sprawa, że sama konstrukcja powieści warunkuje jej stałość.

„W miastach monet i korzeni” jest – o ile to w ogóle możliwe – jeszcze bardziej baśniową opowieścią niż „W ogrodzie nocy”. Na kartach powieści przewijają się iście fantastyczne stworzenia: syreny i selkie, gadające zwierzęta, dżiny i mantykory, smoki i złote rybki, istoty stworzone z herbaty lub wikliny. Valente puszcza wodze wyobraźni i oprócz istot znanych z różnych mitologii (choć czasem znacząco się różniących od popularnych wyobrażeń), tworzy całą paletę nowych stworzeń i postaci. Zatem sceneria obu zawartych w książce opowieści jest moim zdaniem jeszcze bardziej egzotyczna (określenie orientalna w tym przypadku chyba nie jest wystarczające, mimo określonej w powieści stylistyki). Dotyczy to zarówno drobnych czynności, przyzwyczajeń, detali i ozdobników, ale także wyłaniającego się z całości obrazu świata przedstawionego.

Amerykańska autorka pogłębia mitologię swojego świata, kontynuuje jego opisywanie. Dokonuje tego jednak poprzez rozrzucone po całym utworze szczegóły, z których – jak mozaikę – układa się cały obraz. Pasuje to idealnie do samej formy powieści, która przecież linearna i prosta nie jest, a zatem i ją należy układać, niczym literackie puzzle.

Nie jest możliwe ocenianie „W miastach monet i korzeni” jako odrębnej całości; wszak poszczególne opowieści się zazębiają i przeplatają. Być może nawet należałoby czytać oba tomy „Opowieści sieroty” w krótkim odstępie czasu. Wtedy odbiorca miałby większe szanse na wychwycenie wszystkich nici wplecionych w fabularną osnowę powieści. A oceniając dwutomowy cykl Valente jako integralną całość, można śmiało powiedzieć, że ma się do czynienia z pozycją wybitną.

Choć konstrukcja powieści jest intrygująca, a zawarte w niej pomysły fascynują, to dla mnie największą zaletą twórczości Valente jest niesamowita umiejętność operowania tworzywem literackim, słowami. Bogate, pełne ozdobników frazy i cała paleta literackich środków przekazu to znaki firmowe autorki „Opowieści sieroty”. W efekcie jej utwory są niemal tak bliskie poezji, jak tylko jest to możliwe w przypadku prozy. Słowa uznania należą się w tym miejscu również tłumaczce, bo oddanie tak wielopiętrowych metafor i bogactwa języka do prostych zadań z pewnością nie należało.

Valente „Opowieściami sieroty” pokazuje, iż za stanem obecnym stoją setki i dziesiątki drobnych wydarzeń, z pozoru niepowiązanych, a jednak stanowiących drogę do jednego konkretnego zdarzenia. Można się zastanawiać – a książka nie daje jednoznacznej odpowiedzi – czy za losami bohaterów stoi predestynacja czy koincydencja. Jedno jest pewne: „Opowieści sieroty” prowadzą do jednego kulminacyjnego momentu... który jest punktem wyjściowym do kolejnej fascynującej opowieści, jaką jest życie.

---

¹⁾ Po bardziej szczegółowe omówienie „Opowieści sieroty” w zakresie konstrukcji etc. odsyłam do recenzji „W ogrodzie nocy”. W tym tekście skoncentruję się bardziej na ogólnych wrażeniach z lektury oraz tych nielicznych elementach, które odróżniają „W miastach monet i korzeni” od pierwszej części cyklu.